Krakowskie mosty
Śmiało można zaryzykować twierdzenie, że historia przepraw przez Wisłę w rejonie Krakowa, jest odbiciem burzliwej historii samego miasta. Mosty powstawały i „upadały” wpisując się w zmienne koleje rozwoju miasta. Dzisiejszy układ komunikacyjny, którego są nieodłączną częścią, jest wynikiem trwającej wiele wieków ewolucji, a ich jakże ważna dla mieszkańców rola sprawia, że należy im się, z pewnością, stosowna uwaga. Kraków może się w tej chwili pochwalić jedenastoma mostami drogowymi oraz trzema kolejowymi. Wszystkich malkontentów, którzy ciągle narzekają na ich ilość, niech pocieszy fakt, że w Warszawie znajdą zaledwie osiem tego typu budowli, (w tym jeden most kolejowy i jeden kolejowo-drogowy). Niniejszy tekst przedstawia krótką charakterystykę istniejących w Krakowie mostów drogowych (z wyłączeniem mostu na Stopniu Wodnym Kościuszko oraz mostu Kraków – Niepołomice, jako nie związanych bezpośrednio z ustrojem komunikacyjnym samego miasta), które są z pewnością najistotniejsze w codziennym życiu mieszkańców. Mosty zostały opisane kolejno, począwszy od Zwierzynieckiego, zgodnie z biegiem Wisły, aż do Mostu Wandy.
MOST ZWIERZYNIECKI – długość: 157,92 m, szerokość: 23,70 m
Most ten jest elementem nowej trasy drogowej odciążającej z ruchu centrum miasta. Oprócz mostu rzecznego, Most Zwierzyniecki składa się z dwóch wiaduktów, które wraz z mostem rzecznym tworzą obiekt o długości 213 m. Jest to konstrukcja jednoprzęsłowa, pozbawiona filarów nurtowych, utwierdzona w lewobrzeżnym przyczółku i z przesuwem na przyczółku prawobrzeżnym. Przez most przebiegają w każdym kierunku dwa pasy ruchu, chodniki dla pieszych i ścieżki rowerowe. Warto zauważyć, że most ten został nagrodzony w roku 2002 w konkursie „Dzieło Mostowe Roku”.
MOST DĘBNICKI – długość: 157 m, szerokość: 19 m
Już w średniowieczu przeprawiano się w tym miejscu łodziami i promem łącząc Wawel z Dębnikami. Z czasem ten sposób okazał się niewystarczający i w latach 1887-1888, wzniesiono, w miejscu dzisiejszego mostu, most kolejowy z przejazdem dla ruchu kołowego i możliwością przejścia pieszego. Od 1911, po likwidacji kolei obwodowej, most Dębnicki służył już tylko jako most drogowy. Wysadzony w styczniu 1945 roku, przez wycofujące się wojska niemieckie, został odbudowany już po wojnie, w latach 1948-1951. Odbudowa przyniosła Krakowianom obiekt o trójprzęsłowym, stalowym ustroju nośnym i żelbetowym pomoście. Przęsła opierają się na żelbetowych przyczółkach nadbrzeżnych i dwóch filarach nurtowych. Mieszczą w sumie cztery pasy ruchu oraz szerokie chodniki. W 1998 roku most został poddany generalnemu remontowi, podczas którego całkowicie wyłączono go z użytkowania, a jego rolę przejął tymczasowy most wojskowy – Lajkonik. Charakterystyczną cechą Mostu Dębnickiego jest jego bardzo mały prześwit pomiędzy spodem konstrukcji a lustrem wody (najmniejszy wśród krakowskich mostów), który czyni z niego budowlę szczególnie narażoną na kaprysy Wisły. Tak niskie posadowienie mostu jest wynikiem dążenia do zminimalizowania ingerencji w panoramę miasta, a zwłaszcza sąsiadującego z tym miejscem Wzgórza Wawelskiego.
MOST GRUNWALDZKI – długość: 154 m, szerokość 31,4 m
Zbudowany w latach 1968-1972, opiera się, podobnie jak Most Dębnicki, na żelbetowych przyczółkach nadbrzeżnych oraz dwóch filarach nurtowych. Jego konstrukcja wykonana jest z belek prefabrykowanych, części nadpodporowych wykonanych na rusztowaniu i żelbetowej płyty zespolonej. Również ten most został, w celu zachowania walorów krajobrazowych, posadowiony dość nisko i jest drugim z kolei pod względem zagrożenia zatorami lodowymi i falą powodziową po Moście Dębnickim. Niektórzy mimo wszystko twierdzą, że rujnuje jednak panoramę Skałki oraz Wawelu i powinien być osadzony jeszcze bliżej lustra wody. Od Mostu Dębnickiego jest znacznie szerszy, dzięki czemu oprócz dwóch pasów jezdni w każdym kierunku oraz szerokich chodników, znalazło się na nim miejsce na torowisko tramwajowe oraz ścieżki rowerowe.
MOST im. JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO – długość: 147,5 m, szerokość 18,5 m
Dynamiczny rozwój Krakowa w latach 1904-1918 sprawił, że powstała konieczność połączenia lewobrzeżnej, historycznej części Krakowa z włączonym w jego granice w 1915 r. Podgórzem, które do tego momentu funkcjonowało, jako samodzielne miasto. Już w tamtym okresie wskazywano, że budowa mostu w ciągu ulicy Krakowskiej jest jedną z najpilniejszych inwestycji (pomimo tego, że w sąsiedztwie znajdował się Most Podgórski). Ostatecznie za sprawą I Wojny Światowej nie doszło do zrealizowania tych planów, ale po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. sprawa powróciła. Ostatecznie do budowy mostu przystąpiono w 1926 r. (już po zamknięciu, z powodu złego stanu technicznego, Mostu Podgórskiego), a zakończono ją w 1933 r. Ma on konstrukcję stalową kratownicową, nitowaną, która osadzona jest na dwóch przyczółkach i oparta na dwóch filarach. Charakterystyczne przęsło środkowe ma schemat statyczny łuku dwuprzegubowego z podwieszonym pomostem. Od samego początku na moście przewidziano miejsce dla torów tramwajowych, jednak pierwszy tramwaj przejechał po nim dopiero po wojnie. Odbudowany w 1948 r. po wysadzeniu w 1945, otrzymał imię Tadeusza Kościuszki. Do historycznej nazwy wrócono dopiero w roku 1990.
MOST POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH – długość 148 m, szerokość 19 m
Most ten powstał w latach 1968-1971 w wyniku rekonstrukcji Mostu Krakusa i z wykorzystaniem jego filarów. Obecny kształt uzyskał ostatecznie w wyniku przebudowy z 1978 r. O ile Most Krakusa charakteryzował się interesującą konstrukcją kratownicową o zmiennej wysokości z przęsłami podwieszonymi, o tyle Most Powstańców Śląskich to nierzucająca się w oczy konstrukcja stalowa z płytą ortoporową. Zmieściły się na niej jezdnie, torowisko tramwajowe oraz chodniki dla pieszych. Warto wspomnieć, że to właśnie na Moście Kakusa 4 lipca 1915 r. dokonało się uroczyste połączenie Krakowa z Podgórzem, z udziałem Prezydenta Krakowa Juliusza Leo oraz ostatniego Burmistrza Podgórza – Franciszka Maryewskiego.
MOST KOTLARSKI – długość 166 m, szerokość: 36,8 m
Ten najmłodszy, obok Zwierzynieckiego i Wandy, most Krakowa jest jednocześnie najdłuższym mostem łukowym w Polsce, nie posiadającym filarów w nurcie rzeki. Łącząc Grzegórzki z Zabłociem usprawnił wydatnie połączenie Podgórza ze śródmieściem i odciążył Most Powstańców Śląskich. Ustrój nośny mostu to przestrzenna, wolnopodparta struktura stalowa składająca się z czterech dźwigarów łukowych oraz ortoporowego pomostu. Nowoczesna konstrukcja w pełni odpowiada aktualnym potrzebom mieszcząc dwa torowiska tramwajowe (oczekujące na linię szybkiego tramwaju), dwa pasy ruchu w każdym z kierunków oraz szerokie chodniki i ścieżki rowerowe. W związku z budową Mostu Kotlarskiego zlikwidowano stacje kolejowe Kraków Wisła oraz Kraków Grzegórzki.
MOST NA STOPNIU WODNYM DĄBIE – długość: 230 m, szerokość 13,4 m
Stopień wodny w Dąbiu wybudowano w latach 1957-1961, jednak dopiero w roku 1966 nad stopniem zbudowano most, który, jako „dodatek” do budowli hydrotechnicznej, łączy brzegi Wisły dwoma pasami ruchu kołowego (jeden w każdym kierunku) oraz chodnikami dla pieszych. Sam zaś stopień wodny ma za zadanie poprawę warunków żeglugi na Wiśle oraz hamowanie procesów erozji dennej, która mogłaby stanowić zagrożenie dla bulwarów nadrzecznych i innych krakowskich mostów.
MOST NOWOHUCKI – długość: 281,2 m, szerokość: 18,96 m
Jego powstanie wymusiła budowa w latach 1949-1951 Nowej Huty. Sam most powstał w latach 1950-1952 jako konstrukcja złożona z blachownicowych belek stalowych z pomostem ortoporowym. Znajduje się on w ciągu ulicy Nowohuckiej, w sąsiedztwie Elektrociepłowni Łęg, a oparty na trzech filarach nurtowych, pomieścił dwie dwupasmowe jezdnie oraz chodniki dla pieszych.
MOST WANDY – długość: 352 m, szerokość: 15,2 m
Powstał w latach 2001-2002 w ciągu ulic Klasztornej i Półłanki łącząc Nową Hutę z Podgórzem. Przeprowadzono nim jedną dwukierunkową jezdnię oraz chodniki i ścieżki rowerowe po obu stronach. Jest to najmłodszy i jednocześnie najdłuższy z krakowskich mostów. Przeprawa przez rzekę w okolicy Mogiły istniała jednak już w średniowieczu, a w 1939 r., na wniosek Ministerstwa Spraw Wojskowych, wybudowano tu 390 metrowy most, jako jedną z czterech półstałych przepraw przez Wisłę, które miały poprawić komunikację przez rzekę w strategicznie ważnych miejscach na całej jej długości. Wzniesiona w maju i czerwcu konstrukcja została wysadzona w nocy z 5 na 6 września 1939 r. przez wycofującą się Armię Kraków. W roku 1944 władze okupacyjne zadecydowały o zrekonstruowaniu mostu, który podzielił wkrótce los swego poprzednika, tym razem wysadzony, podobnie jak pozostałe krakowskie mosty, przez armię niemiecką w styczniu 1945 r. Połączenia brzegów Wisły w tym miejscu, dokonano ponownie dopiero po 57 latach.
Podsumowując ten przegląd, warto dodać, że w planach krakowskich władz znajduje się budowa Mostu Pychowickiego, który w ramach Trasy Pychowickiej ma połączyć zachodnie dzielnice Krakowa znajdujące się po obu stronach Wisły i będzie zlokalizowany na terenie Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Oprócz tego projektowane są dwie kładki pieszo-rowerowe: Kazimierz – Podgórze oraz Ludwinów – Kazimierz, które z pewnością dodatkowo poprawią komunikację pomiędzy lewym i prawym brzegiem rzeki.
Źródła:
